Учаастааҕы терапевт үлэтэ олус эппиэтинэстээх. Кини киһини толору көрөр, анаалыстары ылар, эмтээһини анаһар, ыксаллаах түгэҥҥэ суһал көмөнү оҥорор уонна нэһилиэк хас биирдии олохтооҕун билиэхтээх. Ыксаллаах түгэннэргэ бастакы мүнүүтэлэртэн көмөлөһөр соҕотох киһи, кини эмсэҕэлээбити суһал көмө кэлиэр диэри хаалларбат. Бу исписэлиис билиитэкөрүүтэ киһи олоҕун быһаччы быһаарар.
Бүгүҥҥү ыалдьыппыт — бу сыл күһүнүттэн Тёплай Ключ бөһүөлэгэр үс сыллаах дуогабарынан учаастактааҕы терапевынан үлэлиир Николай Гаврилович Климентов. Кинини кытта үлэ-хамнас туһунан кэпсэтиибитигэр ыҥырабыт.
— Николай Гаврилович, үтүө күнүнэн! Бастатан туран, бэйэҥ тускунан ааҕааччыларга билиһиннэриэҥ дуо? Кимтэн кииннээххин, хантан хааннааххын?
— Дорооболоруҥ, күндү Томпо улууhун олохтоохторо. Мин Мэҥэ Хаҥалас улууhун Майа сэлиэнньэтиттэн төрүттээхпин. Билигин Тёплай Ключ нэһилиэгин эмтиир амбулаториятыгар терапевт бырааһынан үлэлиибин.
— Терапевт идэтин хайдах талбыккыный? Быраактыкаҕа саамай өйдөөн хаалбыт түгэниҥ ханныгый?
— Мэдэссиинэ эйгэтигэр кыра эрдэхпиттэн таласпытым. Оҕо сылдьан быраас буола оонньуурбун өйдүүбүн, оонньуурдарбын эмтээн биэрэр этим. Ийэм Мария Иннокентьевна медик идэлээх буолан, идэбин таларбар олук буолбута. Кинини оҕо эрдэхпиттэн холобур оҥостон, быраас буоларга санаммытым. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьарбар онус кылаастан биология-химия кылааһа арыллыбыта. Онно бу предметтэри дириҥник үөрэппиппит. Оскуолабын бүтэрэн бараммын, Дьокуускайдааҕы медицинскэй колледжка медбрат идэтигэр үөрэнэ киирбитим. 2017 сыллаахха үөрэхпин этэҥҥэ бүтэрэн, Михаил Ефимович Николаев аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи 1-кы нүөмэрдээх балыыhаҕа оҕолор сүрэхтэрин патологияларын чинчийэн үөрэтэр-эмтиир сүрэх-тымыр хирургиятыгар үлэлэбин саҕалаабытым. Ону тэҥэ ол сылга мединститут «Фармация» салаатыгар үөрэнэ киирбитим. Дьиҥинэн эттэххэ, атын факультет оҕолоругар ымсыырар этим, ордук «лечебное дело» уонна «педиатрия» салааларыгар. Дьону эмтиир баҕа санаам күүстээх буолан, уонна балыыһаҕа үлэлиир буоламмын, «кэбис, көһөр эбиппин» диэн сананан докумуоммун ылбытым. Онтон Томпо балыыһатын кытта үс сылга целевой дуогабар баттаһан баран, лечебнэй факультет салаатыгар үөрэнэ киирбитим. 2022 сыллаахха Оҕо инфекционнай балыыhатыгар үлэлээбитим. 2026 сыллаахха үрдүк үөрэҕи этэҥҥэ бүтэрэн, баҕарбыт дипломмун илиибэр тутан, харахпар уот умайан, Томпо улууhугар долгуйа-долгуйа кэлбитим.
— Ханнык медицинскэй өҥөлөрү оҥороҕун? Эбээһинэһиҥ тугуй?
— Нэһилиэккэ үлэлиир терапевт амбулаторияҕа кэлэр ыарыһахтарга көмөнү барытын оҥорор: амбулаторнай приёмтан саҕалаан, суhал көмөҕө тиийэ. Дьиэҕэ, суолга буоллун, суhал көмө наада буолар түгэнигэр, суумкабын туппутунан сүүрэбин. Терапевт үлэтигэр элбэҕи билиэхтээх, ааҕыахтаах. Биллэн турар, онуоха бириэмэ уонна уопут ирдэнэр. Хас биирдии амбулаторнай, сyhaл да түбэлтэ буоллун, нууччалыы эттэххэ, уникальнай буолар. Шаблон курдук биир ньыманан туттубаккын, барытын учуоттуоххун наада: киһи сааhын, ханнык хроническай ыарыылардааҕын, туох эмтэри иһэ сылдьарын, испитин, учуокка турарын-турбатын, эмкэ аллергиятын, уопсай туругун. Ол кэннэ сөптөөх диагноз туруоруллар. Бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрим сүбэ-ама, өйөбүл, кыайан быһаарсыбат түгэммэр эрийэн билсэн хаһан баҕар күүс-көмө буолалларыттан олус үөрэбин уонна кинилэргэ махталбын тиэрдиэхпин баҕарабын. Маннык коллективка тугу барытын сатыахха, эмтиэххэ сөп дии саныыбын.
— Үлэҕэр туох ыарахаттар баалларый?
— Ыарахаттар – массыына, эмп боппуруоһа. Нэһилиэкпит киин балыыһаттан 70 км ыраах турар буолан, ыллыҥ да барар кыаҕыҥ суох. Нэдиэлэҕэ биирдэ киин балыыhа массыыната кэлэр, анаалыстары, рецепт быһыытынан бэриллэр эмтэри ыытабыт. Миэстэ баар буоллаҕына биир-икки киһини эмиэ онон ыыта сатыыбыт. Суоппар көрдүүбүт, көһүннэҕинэ арыый оруммутун булуо этибит.
— Үлэҕэр ханнык саҥа технологиялары, ньымалары киллэриэххин баҕараҕын?
— Киин балыыһабытыгар МРТ/КТ аппарааттарын, УЗИ араас көрүҥүн, энцефалограмманы, лечебнэй физкультура көрүҥнэрин үлэҕэ киллэрэллэрэ буоллар, үлэбитин олуһун чэпчэтиэ этэ. Эмтэнээччилэргэ даҕаны туһалаах буолуо этэ, ыраах айаҥҥа туруммакка, бэйэбитигэр көрдөрүнэн, бириэмэни ыыппакка сөптөөхтүк эмтиэ этибит дии саныыбын. Балыыһа дьаһалтата онно күүстээхтик үлэлэһэр, сотору кэминэн баар буолуо диэн эрэнэ күүтэбит.
— Үлэҕэр сүрүннээн ханнык ыарыылары көрсөҕүн?
— Билигин сезоннай ыарыылар: ОРВИ, грипп, ону таhынан халтарыйыы, охтуу, илии-атах өлөрөөһүнэ элбэх. Ону таһынан, хроническай ыарыылар: гипертония, сахарнай диабет, сүрэхтымыр ыарыыларынан үксүн көрдөрүнэ кэлэллэр.
— Саҥа исписэлиистэргэ тугу сүбэлиэҥ этэй?
— Саҥа кэлбит, кэлээри сылдьар эдэр үлэһиттэргэ баҕарыам этэ: ыарахаттан толлумаҥ, бэйэҕитигэр эрэллээх буолуҥ, бастакы эрэ кэмнэргэ ыарахан курдук эрээри, үлэлээн-хамсаан истэххитинэ барыта миэстэтин булуоҕа. Элбэҕи ааҕыҥ, сэргээҥ, мэдиссиинэ биир сиргэ турбат, тэҥҥэ хардыылаан иһэргитигэр!
— Суһал көмөнү ханнык түгэҥҥэ ыҥырыахха сөбүй? Быраас кэлиэр диэри бастакы көмө хайдах оҥоһулларый?
— Суhал көмөҕө наадыйар түгэҥҥитигэр бастатан туран долгуйбакка, ыксаабакка 103 эбэтэр 112 нүөмэргэ эрийэн, диспетчерга эбэтэр бырааска сиһилии туох буолбутун кэпсиигит. Ыарыһахха тугу даҕаны биэрбэккит, холобур ис ыарыытыгар ыарыыны үмүрүтэр эми биэрэр бобуулаах, клиническай хартыынаны буортулуур.
— Дьиэ аптечкатыгар туох эмп баар буолуохтааҕый?
Дьиэ аптечкатыгар суһаллык көмө оҥорорго температураны, хаан баттааһынын түһэрэр эмтэр; төбө, тиис ыарыытын мүлүрүтэр эмтэр; бастакы көмөнү оҥорорго антисептик, пластырь, биинтэ, эластичнай биинтэ; үрдүк хаан баттааһыннаах дьоҥҥо – тонометр, саахардаах дьоҥҥо – глюкометр. Күндү ааҕааччылар, чиҥэтэн этиэм этэ: бэйэҕит билэргитинэн эмтэнимэҥ, быраас анаабытын хайаан да тутуһуҥ! Доруобай, чэгиэн-чэбдик буолуҥ!
Мария Захарова